Kilisli Muallim Rifat Bilge

Kilisli Muallim Rifat Bilge

1874 yılında Kilisin Cedit Mahallesinde doğdu. Zaptiyeçavuşu olan, Kilislilerin Kerim Çavuş dediği Abdülkerim Beyin oğludur. Babasını daha doğmadan önce kaybetmiştir. Dolayısıyla annesi Emine Hanım; İsmail, Ahmet ve İbrahim isimli dayıları tarafından büyütülmüştür. Rıfat Bilge Tercüme-i Halim isimli şiirinin son dörtlüğünde babasına Kerim Çavuş dendiğini ve Adının Ahmet Rıfat olduğunu şu şekilde belirtmiştir: Kerim Çavuş oğluyum Gönlü dertli dağlıyım Adım Ahmet Rifattır Ben Kilise bağlıyım. Dayılarının yardımı ile ilk ve orta öğrenimini Kiliste tamamladı. 1892 yılında Kilis Müftüsü Abdurrahman Efendiden icazetname aldı. Bundan sonra 18 yaşında iken İstanbula gelerek 1898 yılında Dârül Mualliminin yüksek kısmından birincilikle şahadetname aldı ve öğretmenlik mesleğine başladı. Tam bu sıralarda bahçedeki su küpünden su içerek zehirlenen Kilisteki annesi vefat etti. Rıfat Bey ilk olarak rüştiye ve idadilerde Türkçe, Arapça, Farsça, tarih ve edebiyat öğretmenliği yaptı. MedresetülKuzâtta ceza kanunu, İmam Hatip Mektebinde ise felsefe dersleri verdi.Ayrıca, İstanbul Üniversitesi İlahiyat ve Edebiyat fakültelerinde Arap Dili ve Edebiyatı derslerini verdi.Bu arada İstanbul Hukuk Fakültesinden de pekiyi derece ile mezun oldu. Türk diline, kültürüne ve edebiyatına değerli hizmetleri bulunan Ahmet Rıfat her zaman sade bir Türkçeyi, dilin yabancı kelimelerden arınmasını savundu. Türk dilinin birinci derecede önemli eski anıtlarından birçoğunun ilk yayımlarını yaptı. Resmî ve özel kütüphaneleri araştırarak bazı anıtları ortaya çıkardı. Bilim dünyasına XI. yüzyıl Hakaniye Türkçesinin şaheserlerini, en eski Oğuzca metinleri, XIV. ve XV. yüzyıl Kıpçak Türkçesi yadigârlarını ve Divân-ü Lügat-it-Türkü tanıttı. Ahmet Rıfat, isminin başında daima Kilisli ifadesini kullandı veMuallim lakabıyla da tanındı. Bu nedenle kendisine kısaca Kilisli Muallim Rıfat denirdi.Türk diline önemli hizmetlerde bulundu. Şöhreti yurt sınırlarını da aştı. Avrupada da tanınıyordu. Türkiyeye gelen müsteşrikler onunla da görüşürdü. Hatta H. Ritter adlı müsteşrik onunla ortak çalışmalar yürüttü. Fuat Köprülü eserlerine ön söz yazıyordu. Devamlı kitaplarla iç içe olan Ahmet Rıfat 40 yaşında, İstanbul eşrafından Fatma Saibe Hanım ile evlendi. Bu evliliğinden üç kızı oldu. Rıfat Bilge 22 Şubat 1953 Pazar günü, Ankara Maltepedeki evinde geçirmiş olduğu bir kalp krizi sonucu, 79 yaşında vefat etti. Ankara Cebeci Asri Mezarlığına defnedildi. Başlıca Eserleri: 1- Divân-ü Lügat-it-Türk(3 cilt, 1. ve 2. cilt 1915. 3.cilt 1917, İstanbul, Matbaa-i Amire) 2- İbni MühennaLugati (İstanbul, İstanbul Müze kitaplığından, 1919) 3- Kitâb-ı Dede Korkut (Ala Lisan-ı Taife-i Oğuzhan, Dresden yazmasından, 1944) 4- Ferheng-Nâme-i Sadi Tercümesi (Ali Emiri Efendi kitaplığından, 1924) 5- Sultan Veledin Divân-ı Türkisi (Veled Çelebi ‘İzbudak ile birlikte, 1925) 6- İbni, MühennanınEl-Kaavaninül-Külliye Li-zaglilLügatit-Türkiyyesinin istinsah ve tashihi, (Sait Ali Paşa Kitaplığından, 1928) 7- Astarâbâdinin Kadı Burhaneddin tarihi olan Bezm-u Rezm (Farsça metin, 1928) 8- Evliya Çelebi Seyahatnamesinin 7. ve 8. ciltlerinin Türkçeye çevrilmesi, 1928 9- Mâniler (1928) 10- Ebu Hayyanül Endülisinin Kitabül-idrak Li-Lisanil Etrakine yazılmış olan 1531 kelimelik Haşiye (VeledÇelebi‘İzbudakile, 1936) 11- Suyolcuzade Mehmed Necibin Devha-tül-Küttabının tertip ve tashihi, (Güzel Sanatlar Akademisi neşriyatından No:16 İstanbul-1942) 12- Şeyh SadidenGülistan ve Bostantercümeleri (1943) 13- Keşf-üz Zunun ile Zeylin basım ve yayımı (ŞerafeddinYaltkaya ile birlikte, 1.11.1941, 1945) 14- Esmâ-i Müellifin, I (İbnül Emin Mehmed Kemal İnal ile birlikte, 1952) 15- Salâhaddin-i Safedinin El-Vafibil-Vefetası (H.Ritter ile birlikte) 16- İmamı Hasanın Ahkam-ı Kurânı Celal-i Devvaninin Arznamesi ayrıca da Yeni Sarfı Arabi, gibi eserler tarafından istinsah ve tashih olunmuştur. 17- (Kutbi Mekkinin) İstanbul Seyahatnamesi ile (Utunin) Sultan Mahmut Gaznevi ile babasına ait tarihini tercüme etmiştir. Kilisli Muallim Rıfat Bey, bunlardan başka birçok Arap ve İran klasiklerini de Türkçeye çevirmiştir.